1001 odsłona analizy ABC

O analizie ABC można przeczytać prawie w każdym podręczniku do zarządzania.

Rys 1.Wielokryterialne analizy ABC, opracowanie własne

Jest to fundamentalna zasada porządkowania elementów w zbiory o podobnych cechach, ze względu na interesujące nas kryterium. Jest niezastąpionym narzędziem wszędzie tam, gdzie musimy zarządzać tysiącami pozycji i rozpatrywanie każdego elementu z osobna jest niemożliwe. Wtedy wprowadza się zarządzanie grupami o podobnych cechach, a podziału na grupy dokonuję się metodą ABC.

Metoda ABC wśród wielu swoich zastosowań znalazła miejsce w logistyce. Stosowana jest najczęściej do podziału produktów /zapasów według wartości sprzedaży za dany okres na trzy grupy o różnej ważności dla firmy. Oczywiście wartość sprzedaży netto to tylko przykładowe kryterium.

Wybór cechy grupowania zależy od tego jaki efekt chcemy osiągnąć, przykładowe kryteria to:

• Wartość
• Zysk
• Rotacja
• Ilość
• Jakość
• Użyteczność
• Trafność prognoz

Także liczba grup jest umowna, jeżeli z jakiÅ› uzasadnionych powodów potrzebujemy podzielić asortyment na 4 grupy, nie ma ku temu przeciwwskazaÅ„. Wszelkie modyfikacje metody sÄ… dozwolone. Można także Å‚Ä…czyć kryteria. Przy dwóch parametrach mamy analizÄ™ ABC/XYZ, a przy trzech powstanie nam na przykÅ‚ad analiza ABC³. Wyróżniamy:

• Analiza jednokryterialna (ABC)
• Analiza dwukryterialna (np. ABC/XYZ, ABC²)
• Analiza wielokryterialna: (np. ABC³, ABC²/ABCD)

Ważnym jest także, by nie mylić analizy ABC z regułą Pareto. Zasadę Pareto (The Law of Vital Few and Trivial Many - Prawo żywotnej większości i błahej większości) należy traktować bardziej uniwersalnie. Ma ona zastosowanie w bardzo wielu dziedzinach nauki, a nawet życia.

Rys2. Analiza ABC - krok 1, opracowanie własne

Mówi ogólnie, iż:

• 80% problemów spowodowanych jest przez 20% przyczyn
• 20% dziaÅ‚aÅ„ generuje 80% zysku.
• podjecie 80% decyzji wymaga 20% czasu
• 80% sprzedaży realizuje 20% klientów
• 20% sprzedaży realizuje 20% handlowców
• 80% kapitaÅ‚u zamrożona jest w 20% zapasach magazynowych
• 20% słów wystarczy by opanować 80% jÄ™zyka
• 80% ludnoÅ›ci zamieszkuje 20% badanego obszaru

Oczywiście rzeczywistość odbiega od zasady Pareto, która jedynie jest przybliżeniem pewnych zachowań w przyrodzie. Najważniejsze by podczas badania wyłapać tą cześć produktów, które są dla nas najistotniejsze ze względu na dany parametr i mieć świadomość, że nie będzie to cały asortyment, a jedynie jego niewielka cześć. Czy to będzie 20% czy 10% wszystkich produktów o niczym złym jeszcze nie świadczy poza tym, że jest to grupa, którą należy traktować w specjalny sposób. Analiza ABC opiera się na regule Pareto, ale nie jest z nią jednoznacznie identyfikowalna.

Analizę ABC stosujemy w logistyce między innymi do:

Rys 3. Analiza ABC - krok 2, opracowanie własne

1. rozmieszczenia zapasów w magazynach (w skali mikro i makro)
2. dopasowania procedury doboru dostawców
3. ustalania sposobu zarzÄ…dzania zapasem
4. ustalania czasów oczekiwania/ produkcji (towary na zamówienie, czas oczekiwania 24h)

Uniwersalność metody polega na tym, iż jej implementacja nie wymaga skomplikowanych narzędzi i dużej pracochłonności. Analizę można przeprowadzić za pomocą najprostszego arkusza kalkulacyjnego jakim jest na przykład MS EXCEL

Przykład 1. Za pomocą programy MS EXCEL przeprowadź jednokryterialną analizę ABC dla 10 produktów, według wartości wydań w PLN (Rysunek 2)

W pierwszym kroku tworzymy kolumnę z cechą narastającą (Rysunek 2), a następnie kolumnę z tą sama cechą tylko przedstawioną procentowo (Rysunek 3). Odznaczamy teraz grupy według progów procentowych 80-95-100. Zliczamy ile produktów mieści się w każdej z grup i jaki jest to procent z całości (Rysunek 4)

Rys 4. Analiza ABC - krok 3, opracowanie własne

Ponieważ przykład został dobrany modelowo, to 20% badanych obiektów generuje 80% wartości wydań. W rzeczywistości grupę A może tworzyć na przykład 11% obiektów generując 83% wartości wydań. Wynik można przedstawić graficznie za pomocą wykresu Pareto-Lorentza. Wykres słupkowy (diagram Pareto badanych obiektów) tworzymy biorąc jako oś wartości Y kolumnę - cecha, wykres Lorentza (wartości skumulowane) utworzymy biorąc jako Y kolumnę - cecha narastająco (Rysunek 5)

Idąc o krok dalej wprowadźmy drugie kryterium oraz skale ważności obu kryteriów. Założmy, że zastanawiamy się nad sposobem rozmieszczenia towarów w magazynie. Wiemy, które z 10 produktów mają największa wartość wydań, teraz interesuje nas częstość tych wydań czyli ilość dokumentów WZ. Średnia miesięczna ilość wydań z magazynu wynosi odpowiednio:

• produkt 1 - 1 wydanie
• produkt 2 - 12 wydaÅ„
• produkt 3 - 5 wydaÅ„
• produkt 4 - 2 wydania
• produkt 5 - 10 wydaÅ„
• produkt 6 - 35 wydaÅ„
• produkt 7 - 30 wydaÅ„
• produkt 8 - 5 wydaÅ„
• produkt 9 - 15 wydaÅ„
• produkt 10 - 3 wydania

Przy rozmieszczaniu towarów w magazynie do towarów częściej wydawanych powinien być łatwiejszy dostęp, niż do tych słabiej rotujących. Należy jednak pamiętać o produktach strategicznych z grupy A, które być może słabo rotują, ale mają duży udział w wartości. Ustalmy, że:

Kryterium A – ważność 30%

Kryterium B – ważność 70%

Dla takich danych możemy drugi raz przeprowadzić analizę ABC lub zastosować własną technikę, jeżeli mamy inny uzasadniony pomysł na podział. Rozdzielmy produkty przykładowo nie stosując analizy ABC na grupy:

Rys 5. Wykres Pareto-Lorentza,opracowanie własne

Z - ilość wydań mniejsza lub równe 5

Y – ilość wydaÅ„ 6-15

X - ilość wydań większa od 15

Powstanie nam macierz ABC/XYZ

• produkt 1 - AZ
• produkt 2 - AY
• produkt 3 - BZ
• produkt 4 - BZ
• produkt 5 - BY
• produkt 6 - CX
• produkt 7 -CX
• produkt 8 - CZ
• produkt 9 - CY
• produkt 10 - CZ

Teraz patrzÄ…c na oba kryteria i ich ważność możemy już rozmieszczać produkty w magazynie dobierajÄ…c strategiÄ™ w zależnoÅ›ci od przynależnoÅ›ci do danej grupy. Istnieje pewna dowolność interpretacji wyników. Jedno zostaje niezmienne – grupa AX bÄ™dzie zawsze najważniejsza a CZ najmniej istotna

---

Anna DÄ…browska, logistica.pl