Klasyfikacja oraz wykorzystanie miar logistycznych

 Podstawą oceny i kontroli jakości procesów są stosowane miary. A.T.Kearney wymienia w klasyfikacji stopnie wyrafinowania organizacji w tym względzie 4 rodzaje przedsiębiorstw i instytucji¹:

• nieaktywne – stosowane są proste miary (koszty) do oceny efektywności systemu

• reaktywne – używają miar produktywności

• proaktywne – wykorzystują również standardy inżynieryjne (wskaźniki techniczne)

• zintegrowany system miar – kompletne informacje dotyczą produkcji, składowania, transportu i systemu dystrybucji, co pozwala na pełną komunikację w łańcuchu dostaw

Mierniki logistyczne można podzielić również na mierniki funkcjonalne i procesowe. Te pierwsze to mierniki efektywności czynności realizowanych w ramach poszczególnych obszarach funkcjonalnych firmy. Pomimo zastosowania nawet dużej liczby mierników, powstają zazwyczaj wewnątrz firmy funkcjonalne grupy, posługujące się odizolowanymi podsystemami mierników powodującymi zjawisko suboptymalizacji i inicjującymi konflikty celów. Funkcjonalne mierniki, stosowane bez integrujących mierników procesowych, sa symptomatyczne dla błędnie skonstruowanych systemów pomiaru logistyki. Mierniki procesowe integrują system pomiaru, koordynują działania wewnątrz firmy oraz kontrolują realizacje procesów logistycznych wykraczających poza jedno przedsiębiorstwo.

Miernikami funkcjonalnymi (przykładowymi) są:

• w zakupach – terminowość i jakość dostaw, koszt na jednostkę zakupu, dostępność materiałów

• w produkcji – czas przezbrojenia linii, wykorzystanie zdolności produkcyjnych, zgodność z harmonogramem, produktywność

• magazynowanie i dystrybucji – rotacja zapasów, koszty i wykorzystanie

• sprzedaż – satysfakcja, czas realizacji zamówienia, poprawność fakturowania

Warto zauważyć, iż system miar (logistycznych), aby być efektywny, musi się dynamicznie zmieniać, dostosowując się do ciągle rosnących wymagań. Z tego względu nie wystarczy przeprowadzać cykliczne procesy oceny, ale również należy dokonywać zmian w systemie oceny i dostosowywać stosowane miary do bieżących i przyszłych potrzeb. Powszechnym błędem jest nieskoordynowane rozwijanie autonomicznych systemów miar np. finansowych, satysfakcji klienta, miar zasobów ludzkich, miar operacyjnych. Nie przynosi to spodziewanych efektów, ponieważ stosowanie wielu, często bardzo zbliżonych miar przez poszczególne działy, prowadzi do chaosu.

Istnieją bardzo duże zasoby możliwych mierników logistycznych (kilka tysięcy), ale stosowanych jest około 100. Ze względu na i tak ich dużą liczbę należy je sklasyfikować. Kryteria klasyfikacji miar:²

• zdolność konkurowania
  • koszty (aspekty związane z kosztami)

  • jakość

  • elastyczność (produkcji, procesów logistycznych)

  • wiarygodności dostaw

  • czasu cyklu (np. skumulowany „lead time”)

• źródło informacji (danych)
  • wewnętrzne (źródła w ramach organizacji)

  • zewnętrzne (źródła poza organizacją)

• typ danych
  • subiektywne (percepcja i opinia człowieka)

  • obiektywne (oparte na mierzalnych faktach)

• źródło porównania
  • wzorce

  • informacje wewnętrzne (budżet, dane historyczne, limity, średnia)

• orientacja
  • wejście

  • wyjście

lub

• satysfakcja klientów

• wartość dodana

• koszty, rentowność

• wartość dla akcjonariuszy

• efektywność procesów

• czas cyklu.

 Wymagania w stosunku do wskaźników wiążą się z koniecznością zapewnienia ich użyteczności. Po pierwsze, wskaźniki powinny charakteryzować się adekwatnością, tzn. nie mogą zniekształcać oddawanej rzeczywistości. Po drugie, wskaźniki powinny przekazywać tylko istotne informacje o ważnych procesach (istotność). Po trzecie, zakres zbieranych informacji w kalkulacji wskaźnika powinien decydować o wielkości wpływu wskaźnika na decyzje zrządzających. Po czwarte, wskaźniki powinny być kompletne, to znaczy powinny opisywać w sposób wystarczający rzeczywistość gospodarczą. Po piąte, wskaźniki powinny być porównywalne. Po szóste, informacje potrzebne do kalkulacji powinny być dostępne w systemów informatycznych (kompatybilność). Po siódme, efekty zastosowania wskaźnika powinny przewyższać koszty jego utworzenia, kalkulowania i analizowania. Spełnienie tych wymagań pozwoli zapewnić odpowiedni dobór wskaźników oraz, w efekcie, dostęp do kluczowych informacji o logistyce danego przedsiębiorstwa. 

Autor: Bartosz Biskupski

1 A.T.Kearney; Measuring productivity in physical distribution; National Counsil of Physical Distribution Management, 1978, s. 23

2 G.P.White: „A survey and taxonomy of strategy-related performance measures for manufacturing”; International Journal of Operations & Production Management, nr 2 / 1996, s. 49.