Najnowsze trendy w zarządzaniu dystrybucją i magazynowaniem

prof. dr hab Zdzisław Kordel

Stałą, obserwowaną na rynku tendencją jest dążenie do obniżki kosztów działalności. Wprowadza się coraz częściej pojęcie zarządzania kosztami w działalności przedsiębiorstw uznając, że jest to ich właściwy kierunek postępowania w danych warunkach gospodarczych. Przyjmując to należy stwierdzić, że z tym wiąże się wprowadzanie nowych systemów zarządzania, które określa się mianem – zarządzanie logistyczne. Chcąc szerzej mówić na ten temat należy na wstępie wspomnieć o istocie logistyki. Otóż przyjmuje się, że logistyka to proces planowania, realizacji i kontroli procesów przemieszczania surowców, półproduktów jak i gotowych wyrobów z punktu widzenia wymagań klienta. Widać więc wyraźnie, że logistyka kładzie nacisk na procesy gospodarcze takie jak: zaopatrzenie, produkcja, dystrybucja czy magazynowanie a nie na same przedsiębiorstwa. Można więc powiedzieć, że logistyka jako dyscyplina naukowa, bardzo praktyczna, to pewna ekonomiczna filozofia działania zmierzjaca z jednej strony do redukcji kosztów, z drugiej strony majaca zapewnić pełne zadowolenie klienta. Naturalnie ważną rzeczą w tych działaniach procesowych jest przepływ informacji, który nie tylko zapewnia sprawna organizację procesów przemieszczania ale także często staje się czynnikiem decydującym o ekonomicznej stronie procesów logistycznych.

Z problematyką logistyki a szczególnie zarzadzania logistycznego wiąże się dość istotne zagadnienie, które coraz częściej spotyka się na rynku, mianowicie łańcuch dostaw, które zaczyna mieć decydujący wpływ na wybór sposobu zarządzania produkcją, dystrybucją czy magazynowaniem.

Przeglądając definicje łańcucha dostaw, łańcuchów dostaw czy zintegrowanych łańcuchów dostaw można zauważyć, że różni autorzy kładą nacisk na odmienne własności tego samego pojęcia. Dokonując ogólnego przeglądu definicji łańcucha dostaw można stwierdzić, że jest on definiowany jako:

• ,, integrująca filozofia przyjęta w celu zarządzania globalnym przepływem....;,
• ,, strategiczna koncepcja, która obejmuje zrozumienie i zarządzanie sekwencją czynności...;,
• ,, zintegrowane zarządzanie kolejnymi przepływami czynności logistycznych...;,
• ,, fizyczna sieć, która zaczyna się u dostawcy a kończy się u ostatecznego klienta, obejmująca wszytstkie aspekty ( materialne, informacyjne i finansowe) związane z rozwojem wyrobu, zakupami, produkcją, fizyczną dystrybucją i obsługą posprzedażną, jak również z dostawami realizowanymi przez zewnętrznych oferentów”.

Wszystkie powyższe sformuawania pzryjmują jako punkt odniesienia proces przepływu dóbr materialnych od wyprodukowania surowca poprzez wszystkie etapy jego przetwarzania, aż do dostawy wyrobu finalnego oswtatecznemu odbiorcy.

Generalnie można więc łańcuch dostaw określić jako sieć powiązań i przepływów od pierwszych do ostatecznych odbiorców. Sieć ta obejmuje przepływ w sferze zaopatrzenia, produkcji, dystrybucji oraz inne przepływy związane z obsługą klienta, działaniami w sferze badań, rozwoju itd. Przedmiotem przepływów są tu rzeczy ( surowce, materiały , wyroby gotowe itd.), informacje i pieniądze.

Pojęcie ,, łańcuch dostaw” stało się dziś jednym z ważniejszych terminów logistycznych. Niekiedy zarządzanie łańcuchem dostaw utożsamia się wprost z zarządzaniem logistycznym, zwanym często łańcuchem logistycznym. Obejmuje ono koordynacje wszystkich procesów związanych z zakupem surowców , materiałów pomocniczych i elementów kooeracyjnych zgodnie z zapotrzebowaniem kierowanych do produkcji, a także dystrybucji gotowych już produktów. Wskazane jest, aby odbyło się to możliwie najniższym kosztem, przy zachowaniu prawidłowych parametrów dostaw zgodnie z wymaganiami klienta. Można więc powiedzieć, że zarządzanie logistyczne jest procesem dynamicznym,w którym wykorzystuje się narzędzia logistyczne takie jak: outsourcing, benchmarking,lean menagment,controlling itp.

Zarządzanie logistyczne to formułowanie strategii, planowanie, sterowanie i kontrola procesów przepływu i magazynowania surowców, zapasów produkcji w toku, wyrobów gotowych i odpowiednich informacji, od punktu pozyskania do punktu konsumpcji, w celu jak najlepszego dostosowania się do potrzeb klienta i ich zaspokojenia. Zarządzanie logistyczne polega na integracji struktur horyzontalnych i ponadfunkcjonalnych firm w celu skoordynowania czynności związanych z planowaniem,wdrażaniem i kontrolą przepływów produktów, usług i informacji przez całość firmy. Istotne jest, aby proces zarządzania odbywał się w sposób efektywny i prowadził do minimalizacji kosztów globalych. Tak więc zarządzanie logistczne zwraca szczególną uwagę na usprawnienie organizacji zaopatrzenia, procesów magazynowania i transport oraz dystrybucji, a także na modernizacje kontaktów z zewnętzrnymi klientami, tworzącymi tzw. Łańcuch logistyczny.

Zarządzanie logistyczne chrakteryzuje się wysokim stopniem kompleksowości problemów i sytuacji decyzyjnych. Istnieje tendencja integrowania całokształtu przepoływów towarowych oraz ich technicznych i ekonomicznych aspektów.

Natomiast zarzadzanie łańcuchem dostaw obejmuje taki zakres działania jak: opracowanie strategii łańcucha dostaw, planowanie poszczególnych jego elementów czy opracowywanie zmian i usprawnień projektów bisnesowych.

Główne koncepcje logistyki rozwinęły się na początku lat osiemdziesiątych. Od tego momentu następuje intensywny rozwój różnorodnych funkcji oddziaływujących na cały strumień materiałowo-towarowy w przedsiębiorstwie. Zadaniem nadrzędnym jest integracja tych zadań. Potrzeba integracji wskazuje, w rozbudowanych organizacjach, na konieczność tworzenia globalnych struktur logistycznych. Najnowsze koncepcje, służące tym celom, to budowanie zintegrowanych łańcuchów dostaw. Wynika to z tendencji do optymalizacji wszelkich procesów gospodarczych na danym rynku. Zarządzanie Łańcuchem Dostaw (Supply Chain Planning – SCP) w szczególności wywołuje coraz większe zainteresowanie ze strony przedsiębiorstw.

Podstawowe kierunki w zarządzaniu strategicznym przedsiębiorstwa to:

Minimalizacja kosztów, czyli strategia polegająca na minimalizacji całkowitych wydatków związanych z utrzymaniem zapasów, transportem , magazynowaniem i systememn dystrybucji przy założonym poziomie logistycznej obsługi klienta.

Maksymalizacja wartosci dodanej, której celem jest maksymalizowanie korzyści uzyskiwanych dzięki specyfice i wysokiej jakości usług logistycznych , przekraczających standardy oferowane przez konkurentów, np. krótszy czas realizacji dostaw dzięki szybkiemu przkazywaniu zamówień

Planowanie łańcucha dostaw uważa się od dawna jako najnowsze rozwiązanie zapewniające podwyrzszenie szybkości reakcji na potrzeby klientów, bez konieczności inwestowania w zapasy, magazyny , transport, i zdolności produkcyjne grup. Trzeba wyraźnie powiedzieć, że te działania mają w przeważającej części charakter działań organizacyjnych a nie inwestycyjnych. Zastosowanie SCP prowadzi do takich działań jak:

• zmniejszanie zapsów,
• redukcja kosztów dystrybucji,
• lepsze wykorzystanie zdolności produkcyjnych.

Ostatnie lata przynoszą przede wszystkim olbrzymi wzrost zaintersowania optymalizacją procesów zarzadzania zintegrowanym łańcuchem dostaw, kładącym znaczny nacisk na zewnetrzne stosunki przedsiebiorstwa z dostawcami, dystrybutorami i klientami. Podejście to zakłada projektowanie, realizowanie i kontrolowanie przepływu produktów przez cały łańcuch, jakby był on w łańcuchach dostaw elementami ruchomymi, które mogą być przemieszczane do tych ogniw, gdzie ich allokacja jest ekonomicznie uzasadniona z punktu widzenia łańcucha jako całości. Celem współpracy firm- ogniw łańcucha jest osiągnięcie wysokiej efektywności poszczególnych tych przedsiebiorstw i ich sieci jako całości, dzieki integracji i koordynacji, jak również optymalizacja wartości dodawanej przez wszystkie ogniwa łańcucha do produktu oczekiwanego przez klienta. Zintegrowane łańcuchy dostaw rozumie się też jako grupy kooperujących ze sobą przedsiebiorstw, tworzacych swoiste łańcuchy, sieci, czy też pajęczyny firm.Ich celem jest optymalizacja dodawanej w całym łańcuchu, z korzyści a dla wszystkich jego ogniw, poprzez efektywne zarzadzanie całą siecią przedsiębiorstw. Podstawową rolę w zarządzaniu łańcuchem dostaw odgrywa przejrzystość w zakresie zapasów utrzymaniowych w całym łańcuchu. Celem jest tu koordynacja poziomu zapasów w całym łańcuchu, nie zas ich przesuwanie między współpracującymi przedsiebiorstwami. Przepływ rzetelnych i dokładnych informacji pomiędzy uczestnikami łańcucha zapewnia to, że plany produkcyjne, planowanie zakupów i zapasów mogą być obniżane do minimum co w konsekwencji prowadzi do obnizki poziomu kosztów. Taki system gwarantuje mozliwość opracowywania długoletnich planów strategicznych opartych na wzajemnym partnerstwie zaangazowanych firm.

Zagadnienie partnerstwa w realizacja łańcucha dostaw urasta współczesnie do istotnego czynnika zapewniajacego skuteczność i efektywność działania przedsiebiorstw na rynku. W związku z takim podejściem przedsiębiorstwa produkcyjne czy handlowe poszukują odpowiednich partnerów czy partnera, który spełniałby określone wymagania. Nowy charakter kooperacji między przedsiębiorstwami wymaga zorganizowania łączących je stosunków według wzorców przystających do tej zmienionej rzeczywistości. .Oznacza to konieczność odejścia od tradycyjnego, konfrontacyjnego kształtowania związków między przedsiębiorstwami opartego na zasadzie- ‘ja wygrywam – ty przegrywasz ‘.Formą współpracy adekwatną dla zintegrowanego łańcucha dostaw jest związek partnerski. Taki związek partnerski oznacza, że strony negocjujące nazywa się partnerami. Ważnym elementem planowania negocjacji jest zamysł podjęcia decyzji, czyli wyboru i opracowania sposobu działania dla rozwiązania określonego problemu. Negocjatorzy muszą podjąć decyzje, które dla całej współpracy będą najkorzystniejsze. Już samo to pokazuje pewien istotny aspekt tego procesu, mianowicie oznacza to, że negocjacje to nie walka zmierzająca do pokonania drugiej strony, ale coś znacznie ciekawszego. Można powiedzieć, że negocjacje to walka, w której zwyciężyć maja obie strony. Należy przyjąć, że nie jest to zagadnienie proste w praktyce gospodarczej bowiem w takiej partnerskiej realizacji łańcucha dostaw musi wystąpić pełne zaufanie miedzy partnerami bowiem w grę wchodzą tajemnice handlowe. Do stworzenia owocnych partnerstw konieczne jest

• zaangażowanie najwyższego kierownictwa,
• umiejętne wykorzystywanie środków i nowoczesnych technologii,
• zmiana struktury organizacyjnej i kultury przedsiębiorstw,
• zmiana pomiędzy członkami łańcucha,
• rozwój zgodnie z wyznaczonymi wspólnie celami.

Do korzyści z takiego działania zaliczyć należy:

• znaczne skrócenie czasu dostaw,
• zmniejszenie zakłóceń w realizacji dostaw,
• zmniejszenie poziomu zapasów,
• poprawienie jakości,
• obniżenie kosztów łańcucha dostaw,
• utrzymanie stabilnych, konkurencyjnych cen,
• obniżenie szkodowości,
• zwiększenie szybkości przepływu pieniądza,
• możliwość tworzenia wspólnych strategii na rynkach trzecich.

Przedsiebiorstwa-partnerzy funkcjonujący w sieci dostaw coraz częściej zdaja sobie sprawę z tego, że wysoka jakość towarów i ich cena przestają decydować o powodzeniu sprzedaży. Dlatego też aktualne strategie zakładają skracanie czasu przepływu towarów i informacji a co się z tym wiąże redukcje kosztów i polepszenie poziomu obsługi klienta. Jedną z takich nowoczesnych strategii jest strategia ECR/ Efficient Consumer Response/. Wdrażając te strategię powoduje się, że strumień informacji płynie przez wszystkie ogniwa łańcucha dostaw i wywołuje płynny przepływ towarów od dostawcy do klienta bez tworzenia niepotrzebnych zapasów. Zintegrowany łańcuch dostaw/ sieć dostaw/ wykorzystujący strategię ECR polega na tym, że włącza się wszystkich uczestników łańcucha we współpracę na bazie szybkiej i precyzyjnej informacji. Informacja ta jest podstawą planowania produkcji, dystrybucji, magazynowania i wzajemnych rozliczeń. Do efektów stosowania strategii ECR zaliczyć należy między innymi:

• lepsze planowanie procesów produkcji i dystrybucji,
• zmniejszenie zapasów we wszystkich ogniwach łańcucha,
• skrócenie czasu przepływów,
• redukcję zbednych kosztów,
• eliminację transakcji papierowych,
• podniesienie poziomu obsługi.

Strategia ECR wykorzystuje metody zarzadzania, rozwiązania organizacyjne oraz narzędzia i technologie redukujace czas i koszty w oparciu o intensywny rozwój technik informatycznych a więc:

• międzynarodowe standardy identyfikacyjne towarów/ kody kreskowe/,
• automatyczna identyfikacja kodów kreskowych,
• elektroniczna wymiana danych/EDI/,
• zintegrowane systemy informatyczne,

Kolejną strategią w łańcuchu dostaw, opartą na wspólnym planowaniu biznesu, prognozowaniu popytu i okreśalniu częstości uzupełnień zapasów jest strategia CPFR/ Collaborated Planing, Forecasting & Replenishment/.Ta strategia obejmuje wykorzystywanie w praktykach biznesowych nowoczesnych środków przekazu takich jak: Internet i elektroniczna wymianę danych/EDI/ celem redukcji kosztów, obniżenie poziomu zapasów orazpodniesienie jakości obsługi klienta. Ta koncepcja zakłada jeszcze bardziej ścislejszą współpracę przedsiebiorstw niż to miało miejsce w koncepcji partnerstwa. Stosowanie CPFR prowadzi do przeformułowania kontaktów miedzy partnerami w sieci dostaw ponieważ zacieraja się granice między przedsiębiorstwami w związku z dzieleniem się informacją i wspólnym planowaniem procesów gospodarczych.

Generalnie należy stwierdzić, że proponowany temat opracowania nie ma jednoznacznego stanowiska. W praktyce można bowiem przyjąć, że mówiąc o trendach w zarządzaniu dystrybucją czy magazynowaniem można mówić o dwóch układach:

• zarządzanie dystrybucja i magazynowaniem jako oddzielnymi elementami procesu logistycznego,
• zarządzanie dystybucja i magazynowaniem w sieci dostaw.

W pierwszym przypadku mówi się o samodzielnych rozwiązaniach w zakresie zarządzania samodzielnymi ogniwami łańcucha dostaw takimi jak: dystrybucja czy magazynowanie. Stąd też rozważa się problem zarządzania dystrybucją/ np. tworzenie kanałów dystrybucyjnych, koncepcje zastosowania transportu własnego lub obcego czy optymalizacja kosztów dystrybucji w danych warunkach gospodarczych. Podobny problem dotyczy zarządzania magazynowaniem a więc: optymalizacja powierzchni magazynowej, magazyny wysokiego składowania czy zastopsowanie programów komputerowych wiążących magazyn z systemem dystrybucji danego podmiotu gospodarczego.

W drugim natomiast przypadku rozważa się koncepcje zarządzania łańcuchem dostaw/ sieć dostaw/, gdzie między innymi dystrybucja i magazynowanie są łącznie elementami danego łańcucha i włączone sa w jednolity system zarządzania, wykorzystujący nowoczesne techniki przekazu informacji, nowoczesne systemy informatyczne oraz stosunki partnerskie między uczestnikami danego łańcucha. Wydaje się,że jest to aktualnie najnowasza tendencja w systemach zarządzania we współczesnej gospodarce światowej.