Rozwój logistyki i jej terminologia

 Przyczynami rozwoju logistyki były konflikty militarne, wymagające wysokiej skuteczności i niezawodności operacji logistycznych oraz presja konkurencyjna, wymuszająca redukcję kosztów oraz inne działania zmierzające do utrzymania lub zbudowania przewagi. Cząstkowymi czynnikami rozwoju logistyki są min. wzrost zróżnicowania rynków (zmienne preferencje, dyferencjacja produktów), podwyższenie wymogów jakościowych wobec logistycznej obsługi klientów, wysokie koszty dystrybucji, skrócenie cyklu życia produktów, tendencje do koncentracji sprzedaży detalicznej w sieci sklepów wielkopowierzchniowych, integracja i globalizacja procesów gospodarczych, presja konkurencyjna motywująca do poszukiwania nowych sposobów budowania przewagi. Duże znaczenie miał również rozwój nauk wspomagających logistykę: statystyki, ekonometrii, teorii systemów i informatyki.

Klasyfikację najważniejszych przyczyn zmiany w postrzeganiu i ocenie roli biznesowej logistyki dokonał R.Ballou, wymieniając wśród nich: ¹

• ewolucję wzorców popytu generowanego przez klientów – czynnik ten powiązany jest ze zmianami demograficznymi, kulturowymi, migracją ludności ze wsi do miast oraz z centrum aglomeracji na przedmieścia, wzrastającymi oczekiwaniami wobec dostępności, wyboru, jakości produktów oraz wygody zakupów

• wzrastającą rolę sklepów wielkopowierzchniowych, utrzymujących mniejsze zapasy i wymagających jednocześnie lepszej obsługi przez dostawców

• presję kosztów (konkurencyjną), recesję, oraz kryzysy paliwowych

• rewolucję informatyczną i technologiczną, których następstwem są zintegrowane systemu informatyczne

• skrócenie cyklu życia produktów

• doświadczenia armii amerykańskiej z II Wojny Światowej i późniejszych konfliktów zbrojnych oraz operacji militarnych

• rozwój matematycznego i statystycznego modelowania, ekonometrii etc.

Ewolucja rozwiązań i praktyk w logistyce dotyczy bardzo wielu kwestii, z których najistotniejszą jest reorientacja strategii na optymalizację poziomu obsługi klienta, która jest wynikiem zrozumienia wymogów klienta, ciągłego uwzględniania ich przy kształtowaniu celów obsługi klienta oraz pomiaru lub szerzej - pozyskiwania informacji o rzeczywistym poziomie obsługi klienta.

Innymi kluczowymi problemami analizowanymi we współczesnej logistyce są: nawiązywanie partnerskich relacji, wspólne planowanie procesów logistycznych (przez dostawców, producentów i klientów), efektywne wykorzystanie rozwiązań technologii informatycznych oraz pomiar funkcjonowania logistyki za pomocą wskaźników (ang. performance measures) np. kosztów, terminowości, kompletności dostaw, redukcji czasu cyklu, produktywności etc.²

Ze względu na stosunkowo krótki okres rozwoju logistyki oraz poziom skomplikowania jej obszaru badań, brak jest definicjo w pełni oddającej jej znaczenia. Według jednej z nich logistyka to proces strategicznego zarządzania zaopatrzeniem, przemieszczaniem i składowaniem surowców, produkcji w toku i wyrobów gotowych (oraz odpowiednich przepływów informacyjnych) w przedsiębiorstwie i jego kanałach marketingowych w taki sposób, by obecna i przyszła rentowność były maksymalizowane przez efektywne kosztowo realizowanie zamówień. Zaletą tej definicji jest ujęcie zarówno procesowego charakteru logistyki jak i zawarcie efektywnościowego aspektu zarządzania logistyką.³ Według definicji Rady Zarządzania Logistycznego (CLM) logistyką jest proces planowania, realizacji i kontroli wydajnego przepływu i magazynowania surowców, półfabrykatów i wyrobów gotowych, w warunkach umożliwiających efektywne kształtowanie kosztów i związanych z tym informacji, od punktu dostawy do punktu odbioru, zgodnie z wymogami klienta. Istota koncepcji logistyki zawrzeć można w kilku stwierdzeniach. Po pierwsze, logistyka to koncepcja planowania, sterowania i kontrolowania fizycznego obiegu wszelkich zasobów. Po drugie, przepływom produktów towarzyszą przepływy informacji, która powinna oddawać rzeczywistą sytuację oraz być dostępna, aktualna. Po trzecie, dąży się do zaprojektowania i wdrożenia zintegrowanych systemów logistycznych (organizacyjnych i informacyjno-regulujących). Po czwarte, w procesach logistycznych realizuje się orientacje efektywnościową, dzięki wykorzystaniu zależności i efektów synergetycznych oraz racjonalizując całkowite koszty systemu (łańcucha dostaw). Po piąte, logistyka jest źródłem kreowania wartości i korzyści, co generuje w długofalowym horyzoncie stabilne zyski. Podsumowując można przytoczyć definicję M.Chaberka: „Istotą logistyki jest (…) sterowanie procesami przepływu wszelkich zasobów: aktywnych i pasywnych (materiałów, informacji, wyrobów gotowych, pracowników, kapitałów), w ramach przedsiębiorstwa, pomiędzy przedsiębiorstwem a rynkami zaopatrzenia i zbytu, siecią przedsiębiorstwa w kanałach logistycznych i łańcuchach logistycznych, Istotą logistyki jest integracja tych przepływów, w wymiarze czasu i przestrzeni, aby zoptymalizować koszty (…) oraz zapewnić maksymalnie możliwy, przy danym poziomie kosztów, standard obsługi klienta (wewnętrznego i zewnętrznego).”⁴

Sposób realizacji koncepcji logistyki i jego ocena zależne są również od tzw. sytuacyjnych czynników wpływu np. od otoczenia i wynikającej z niego strategii ogólnej, rentowności, technologii produkcji, wielkości przedsiębiorstwa i wymogów klientów.⁵ Zatem systemy logistyczne można (i często wręcz jest to nieodzowne) zróżnicować odpowiednio do szeregu różnorodnych czynników, z wymogami różnych segmentów rynku włącznie.⁶

Powyżej wymienione pojęcie, związane z logistyką, czyli system logistyczny definiować można jako: „celowo zorganizowane i zintegrowane (w obrębie danego układu gospodarczego) przepływy materiałów i produktów oraz odpowiadających im informacji, umożliwiających optymalizację w zarządzaniu łańcuchem dostaw …”⁷.

Elementami systemu logistycznego są:

• zintegrowane systemy informatyczne

• przepływy rzeczowe i informacyjne

• controlling logistyczny (audyt, ocena)

• decyzje logistyczne

Proces zarządzania logistyczną sferą przedsiębiorstwa jest niezwykle istotny ze względu na duży udział w strukturze kosztów generowanych w przez logistykę z jednej strony, z drugiej zaś, potencjalne możliwości zdobywania przewagi konkurencyjnej przez przedsiębiorstwa (całe łańcuchy dostaw). Systemowe rozwiązania w sferze logistyki wynikają z dużych kosztów transportowania, składowania, sterowania zapasami etc. i konieczności ich minimalizowania. Redukcja kosztów ma sens w przypadku, gdy zmniejszane jest ich zagregowana wielkość, a nie poszczególne składniki kosztów logistycznych. Systemowe ujęcie wynika zatem głównie z potrzeby minimalizacji globalnych kosztów logistycznych.

Podstawowymi funkcjami (czynnościami) realizowanymi w systemie logistycznym są: ⁸

• zaopatrzenie – czyli zakup i dostawy surowców, materiałów i półproduktów etc. potrzebnych do funkcjonowania przedsiębiorstwa (produkcja, administracja)

• kontrola zapasów – zarządzanie zapasami oraz optymalizacja ich poziomu

• lokalizacja zakładów produkcyjnych i magazynów – proces zmierzający do dokonania optymalnego, pod względem wielu możliwych kryteriów, wyboru miejsca ulokowania inwestycji

• planowanie produkcji – proces ciągłego ustalania co, kiedy i w jakiej ilości ma być produkowane, biorąc pod uwagę zdolności produkcyjne, dostępność materiałów, bieżący popyt, jego prognozy oraz istniejące zapasy wyrobów gotowych.

• magazynowanie– projektowanie, zarządzanie, dbanie o bezpieczeństwo oraz optymalne warunki (wilgotność, temperatura) składowania w magazynach.

• transport wewnątrzzakładowy – zarządzanie przemieszczeniami dokonywanymi np. z magazynu do lini produkcyjnej)

• składanie do dostawców i przyjmowanie zamówień od klientów

• pakowanie zarządzanie transportem – najistotniejsze jest zapewnienie wysokiej niezawodności transportu, kontrolowanej dzięki monitorowaniu przesyłek.

• prognozowanie

• analiza, ocena i rekonfiguracja systemu logistycznego, która dotyczy wyższych od operacyjnego, poziomów zarządzania logistyką

Presja konkurencyjna na rynkach globalnych, wprowadzenie produktów o krótkich cyklach życia, stały wymóg podwyższania efektywności kosztowej oraz wzrastające oczekiwania klientów zmusiły przedsiębiorstwa do inwestowania w logistykę oraz skierowania uwagi ku zarządzaniu łańcuchem dostaw, które jest kolejnym ważnym terminem w logistyce. „Zarządzanie łańcuchem dostaw jest zestawem koncepcji wykorzystywanych do efektywnego integrowania dostawców, producentów, dystrybutorów oraz sklepów detalicznych, tak aby produkty były produkowane i sprzedawana we właściwej ilości, we właściwym miejscu, we właściwym czasie, celem minimalizacji globalnych kosztów systemu logistycznego przy jednoczesnej realizacji wymogów dotyczących poziomu obsługi klientów.”⁹

Bez względu na to, jaką definicje zarządzani łańcuchem dostaw się przyjmie podstawowymi cechami tej koncepcji są: ¹⁰

• systemowe podejście, które implikuje optymalizację nie na poziomie jednej funkcji lub przedsiębiorstwa, ale na poziomie całego systemu logistycznego, celem uzyskania żądanego poziomu skuteczności i efektywności kosztowej

• postrzeganie logistyki jako systemu, wynika z olbrzymiej roli jaką odgrywa w procesie produkowania i dystrybucji produktów dla klienta każdy element łańcucha dostaw (wartości)

• zarządzanie to dotyczy wszystkich poziomów: strategicznego, taktycznego i operacyjnego i prowadzi do osiągania poszczególnych faz rozwoju i integracji łańcucha dostaw

Przykładami tendencji oddziałujących na logistykę jest wzrost konkurencji lub rozwój technologii informatycznych. Szereg tego typu tendencji w ramach systemu logistycznego przekształca się „…na działania praktyczne, mające swoje źródło w koncepcjach logistycznych, dążące przede wszystkim do: oszczędności czasu, optymalizacji kosztów (oraz) wzrostu poziomu obsługi klienta.”. Rodzi to potrzebę wielokryteriowej optymalizacji procesów logistycznych, która „nie ogranicza się jedynie do czasu, kosztów i odległości fizycznej, ale ma też na względzie parametr jakościowy: maksymalnie możliwą w danych warunkach obsługę klientów.”¹¹ Optymalizowanie procesów logistycznych odbywa się dzięki procesom audytu logistycznego, które powinny bazować na stworzonym uprzednio systemie zintegrowanych miar logistycznych, pozwalającym oceniać działanie obecnego jak i zmodyfikowanego systemu logistycznego.

1 R. Ballou: Business Logistics Management, Prentice Hall, 1992, s. 14-16

2Improving Quality and Productivity in the Logistics Processes- achieving customer satisfaction, Council of Logistics Management, USA 1991, s. 4-8.

3 M.Christopher: Logistyka i zarządzanie łańcuchem dostaw, PCDL,Warszawa 2000, s.4.

4 M.Chaberek: Logistyka – dawne i współczesne płaszczyzny praktycznego jej stosowania, Pieniądz i Więź, nr 3 1999, s. 140.

5 H-Ch.Pfohl: Zarządzanie logistyką, IliM, Poznań 1998, s. 4.

6 Ibidem, s. 10.

7 S.Abt: Logistyka w teori i praktyce, AE , Poznań 2001, s.38.

8 Transport. Praca zbiorowa pod redakcją W.Rydzkowskiego I K.Wojewódzkiej-Król, PWN, Warszawa 1998, s. 302.

9 D. Simchi-Levi, P. Kaminsky, E. Simchi-Levi: Designing and managing the supply chain, Irwin McGraw – Hill, International Editions 2000, s. 1.

10 Ibidem, s. 2

11 M.Chaberek: Logistyka – dawne i współczesne płaszczyzny praktycznego jej stosowania, Pieniądz i Więź, nr 3 1999, s. 141