Zmiana paradygmatów zarządzania łańcuchem dostaw

 Zarządzanie logistyką (łańcuchem dostawczym) powinno zostać dostosowane do szeregu zmian paradygmatów, które wraz z ich skutkami zostały przedstawione w tabeli.

Tabela 1.

Zmiany filozofii zarządzania łańcuchem dostawczym

Zmiana paradygmatu	Skutki
z funkcjonalnego podejścia na procesowe	zintegrowane przepływy rzeczowe
z orientacji na produkty na ukierunkowanie ku satysfakcji klientów	kreowanie wartości dla klientów, kształtowanie polityki obsługi klientów
z dbałości o przychody do oceny efektywności	koncentracja na kluczowych czynnikach efektywności
zastępowanie zapasów przez informacje	systemy informatyczne, „wymiana informacji”, collaborative commerce
przejście z relacji transakcyjnych do partnerskich	wyselekcjonowani partnerzy, integracja i wspólne programy poprawy

Źródło: M.Chistopher: Logistics and supply chain management, FT Pitman Publishing, Londyn 1998, s.265.

Nowe paradygmaty zarządzania organizacjami sprawiają, że dochodzi do następujących transformacji: ¹

• od funkcji do procesów – istotniejsze jest zintegrowane zarządzanie kluczowymi procesami

• od bieżącej rentowności do długookresowego zysku – pomiar powinien być dokonywany nie w oparciu o, generalnie historyczne, dane finansowe, ale przy wykorzystaniu wyselekcjonowanych mierników pozafinasowych

• od produktów do klientów – koncentracja na rynku i obsłudze klienta, zdolność definiowania, badania oraz dostosowania poziomu obsługi do wymagań danego segmentu rynku

• od zapasów do informacji – szybka reakcja, elastyczność, systemy informatyczne i systemy uzupełniania na bazie popytu

• od transakcji do związków – outsourcing, partnerstwo i współprodukcji, na bazie optymalizacji i zarządzania sieciowego

Podczas oceny konfiguracji i rozwiązań wewnątrz systemu logistycznego, audytor powinien mieć na uwadze większą ilość tendencji w logistyce. Respektowanie poniżej przedstawionych zmian w nowoczesnej logistyce oraz ich konsekwencji dla systemu logistycznego, daje szanse, iż w rezultatem przeprowadzanej oceny, będzie przeprowadzenie modyfikacji efektywnie wykorzystujących najnowsze koncepcje logistyczne.

Tabela 2.

Zestawienie zmian w logistyce

Priorytety w zarządzaniu logistyką	Konsekwencje
podejście systemowe	logistyka obejmuje cały łańcuch dostaw
orientacja na czas (redukcja czasu)	jednym z podstawowych wskaźników jest terminowa realizacja dostaw, stosowane są strategie JiT
upraszczanie przepływów	eliminuje zbędne czynności i koszty, zmniejszając koszty systemu logistycznego i skracając czas cykli w łańcuchu dostaw
szybkie reagowanie na klienta	w większości przypadków najkorzystniej jest nadać najwyższe znaczenie popytowi, jako informacji sterującej (zamiast prognoz), kompresja czasu
redukowanie zapasów	zmniejszenie kosztów oraz marnotrawstwa czasu (zapasy przyczyniają się do powstawania zbędnego, nie dodającego wartości czasu)
informatyzacja	zastosowanie systemów komputerowych zwiększa dostępność informacji o wewnętrznych i zewnętrznych procesach przedsiębiorstwa oraz przyspiesza ich realizację
zastosowanie technologii automatycznej identyfikacji	wykorzystanie kodów kreskowych redukuje czynności związane z kontrolą zapasów i przepływów rzeczowych w łańcuchach dostaw, umożliwia również gromadzenie informacji o bieżącej sprzedaży w czasie rzeczywistym
elastyczność	krótkie cykle życia produktów, fluktuacje popytu, sprawiają, że głównym atrybutem systemu powinna być elastyczność, osiągana poprzez kompresję czasu i np. elastyczne systemy produkcji (ang. Flexible Manufacturing Systems)
selekcja dostawców	zauważalna jest tendencja do zmniejszania liczby dostawców danego przedsiębiorstwa oraz do wchodzenia w relacje partnerskie
usprawnianie transportu	przyspieszenie transportu oraz redukowanie jego kosztów, uzyskiwane jest dzięki konsolidacji oraz strategii „cross-docking”
synchronizacja i integracja swobodne przepływy informacji (‘information sharing”)	powszechne zastosowanie systemów informatycznych (różnych kombinacji modułów ERP) oraz rosnące zaufanie między partnerami, jest podstawą zwiększania dostępności informacji oraz integracji systemów informatycznych (collaborative commerce)
system oceny i kontroli	zarządzający firmami, uświadamiają sobie, iż wdrożenie rozwiązań standardowych i specyficznych dla danego systemu logistycznego oraz ciągłe innowacje w procesach logistycznych są warunkiem sine qua non powodzenia przedsiębiorstwa. Konieczne jest zatem cykliczne ocenianie własnych systemów logistycznych oraz śledzenie tendencji w logistyce

Źródło: opracowanie własne na podstawie: S.Abt: Logistyka w teorii i praktyce, AE w Poznaniu, Poznań 2001, s. 73

Powyżej scharakteryzowane cele oraz zasady zarządzania logistyką są ściśle powiązane z najważniejszą zmianą, która można zaobserwować w poszczególnych branżach. Zauważalny jest bowiem wzrost zainteresowania integracją przedsiębiorstw w ramach łańcucha dostaw, który ma swoje przyczyny w aktualnych uwarunkowaniach gospodarczych, czyli w: globalizacji rynków i procesów gospodarczych, pojawieniu się nowych strategii wzrostu przedsiębiorstw i organizacji, wyczerpywaniu się prostych metod konkurowania przy jednoczesnym wzroście konkurencyjności, rozwoju technologii informatycznych, pojawieniu się bogatej oferty usługodawców logistycznych oraz wzrost znaczenia czynnika czasu jako miernika poziomu obsługi klienta²

Zintegrowany łańcuch dostaw charakteryzuje zbiór atrybutów, które prze­sądzają o jego sprawności. W pierwszej kolejności zaliczyć do nich należy: ³

• wykorzystywanie dokładnej informacji jako źródła działań decyzyjnych,

• traktowanie czasu przepływu jako miernika sprawności łańcucha i konsek­wentne dążenie do jego skracania,

• wspólne identyfikowanie i eliminowanie barier na drodze przepływu dóbr

  i informacji,

• eliminowanie działań, które nie dodają wartości,

• zaspokajanie potrzeb ostatecznego klienta traktowane jako wspólny cel wszyst­kich współpracujących przedsiębiorstw

Cechami charakterystycznymi zintegrowanego łańcucha dostaw są długookresowy charakter związków, dzielenie się informacja i monitorowanie działań, koordynacja przepływów, wspólne planowanie, kompatybilność kultur organizacyjnych, dzielenie się ryzykiem i korzyściami oraz bardziej efektywne dostarczanie produktów na rynek⁴

Tradycyjne podejście do integracji pionowej dotyczyło przejmowania na własność dostawców i dystrybutorów i przerzucania kosztów na inne przedsiębiorstwa. Wyraźnie rysuje się, zarówno w teorii zarządzania jak i w praktyce, odejście od tak pojmowanej integracji i skupienie się na kluczowych umiejętnościach firmy. Możliwe jest to dzięki wykorzystaniu outsourcingu i partnerskim relacjom. Sprawne funkcjonowanie systemu logistycznego wymaga głębokiej integracji całego łańcucha dostaw. Integrację łańcucha dostaw można podzielić na następujące fazy: ⁵

• funkcjonalna niezależność – izolacja każdej ze stref działalności przedsiębiorstwa, co prowadzi do konfliktów wewnętrznych (sprzeczne cele) i suboptymalizacji

• integracja funkcjonalna – funkcje powiązane są łączone lub koordynowane

• integracja wewnętrzna – planowanie , wyznaczanie celów i realizacja mają charakter kompleksowy

• integracja zewnętrzna – powiązania i koordynacja są rozciągnięte na dostawców i dystrybucję. Dopiero w tej fazie można mówić o integracji łańcucha dostaw.

Tabela 3.

Fazy integracji przedsiębiorstwa łańcuchu dostawczym.

Proponowane fazy integracji	Charakterystyka operacji w łańcuchu dostawczym	Rezultaty
brak integracji	reaktywne i krótkookresowe planowanie „gaszenie ognia” i pospieszne zmiany wrażliwość na zmiany rynkowe wiele miejsc składowania zapasów	autonomiczne czynności kontrola kosztów marnotrawstwo związane z dyskretnym przepływem
integracja funkcjonalna	buforowanie procesów zapasami reaktywna obsługa klientów niewielka dostępność informacji o rynku nadal priorytetowo traktowane koszty	procesy nieefektywne integracja w niektórych miejscach przepływu informacji i produktów organizacja nadal opierająca się na funkcjonalnych strukturach
integracja wewnętrzna	wszelkie czynności przedsiębiorstwa zintegrowane nadal reaktywne działania na rzecz klientów przepływy informacji (EDI, dostawcy)	efektywność procesów wewnętrznych, uzyskana na skutek integracji bardziej stabilne przepływy adekwatne inwestycje technologiczne
integracja łańcucha dostaw	dostawcy, producenci i klienci tworzą rozszerzone przedsiębiorstwo zaufanie i przejrzystość orientacja na klienta integracja z dostawcami	integracja procesów logistycznych w skali łańcucha dostaw przyspieszony cash flow zbilansowane zdolności (produkcyjne, logistyczne)

Źródło: D.Berry, G.N.Evans, R.Mason-Jones, D.R.Towill: The BPR SCOPE concept in leveraging improved supply chain performance, Business Process Management Journal, nr 3/1999, s. 262.

Dążenie do pełnego zintegrowania łańcucha dostaw wymaga w udostępnienia uczestnikom łańcucha danych dotyczących popytu, prognoz sprzedaży, harmonogramów produkcji i zamówień oraz innych informacji związanych z fizycznym przepływem produktów. Konieczne jest również wspólne planowanie i realizacja strategii logistycznej łańcucha z określeniem roli poszczególnych jego ogniw. Uzgodnienia zasad podziału ryzyka i ewentualnych korzyści wynikających z podejmowania wspólnych przedsięwzięć logistycznych jest kolejnym warunkiem nawiązywania długoterminowych relacji z partnerami. Pomocne również może się okazać ustalenia centralnego koordynatora przepływu, czyli ogniwa będącego głów­nym inicjatorem podejmowanych działań oraz kontrolującego ich realizację, zwłaszcza dla eliminowania dublujących się i nieskoordynowanych działań w transporcie i magazynowaniu. Warunkiem powodzenia tworzenia zintegrowanego łańcucha dostaw jest również odejścia od praktyk przerzucania kosztów utrzymania zapasów na dostawców lub odbiorców na rzecz monitorowania i optymalizacji zapasów wzdłuż całego łańcucha. ⁶

Korzyści integracji wynikają z ekonomii skali, skupienia się na tym co dana firma robi najlepiej (outsourcing). Efektem jest również usunięcie barier zakłócających swobodny przepływ strumieni logistycznych oraz uniknięcie dublowania się przez poszczególnych uczestników kanału logis­tycznego (dotyczy np. zapasów, działań marketingowych, kontroli jakości). ⁷

W ujęciu ilościowym typowymi korzyściami zintegrowanego łańcucha dostaw są⁸:

• 16 – 18% poprawa wskaźnika terminowości

• 25 – 60% redukcji zapasów

• 30 – 50% kompresja cyklu realizacji zamówień

• 25 – 80% wzrostu trafności prognoz

• 10 – 16% podwyższenia produktywności

• 25 – 50% poprawy w globalnych kosztach logistycznych

• 10 – 20% wzrost wykorzystania zdolności produkcyjnych

Oceniając łańcuch dostaw należy mieć na względzie skuteczność neutralizowania konfliktów celów wewnątrz przedsiębiorstwa, ale również obowiązujące relacje pomiędzy producentem a jego dostawcami lub dystrybutorem a producentem. Dominacja jednej ze stron, może prowadzić do supoptymalnego wykorzystywania sytuacji przez przedsiębiorstwo o silniejszej pozycji negocjacyjnej, co przynosi tylko krótkookresowe rezultaty, a w dłuższej perspektywie może grozić bankructwem słabszej firmy oraz utratą źródła zaopatrzenia z punktu widzenia odbiorcy. Przykładowo dostawcy może zależeć na minimalizacji kosztów przezbrojeń linii produkcyjnych, redukcji czasu przestojów produkcyjnych, zachowaniu optymalnych wielkości zamówień, efektywności lini produkcyjnych, produkowaniu w seriach o odpowiednich długościach.⁹Odbiorcy, chcąc nawiązać trwałą, długookresową współpracę, powinni koncentrować się na wzajemnym udostępnianiu informacji o kosztach i celach, tak, aby móc podejmować wspólne decyzje, optymalne dla obu stron. Ocenianie dostawcy tylko przez pryzmat jednostkowego kosztu, doprowadza częstej zmiany dostawców, i ogólnie jest niekorzystne. Doprowadzenie do sytuacji czerpania przez obie strony porównywalnych korzyści wymaga wspólnych inicjatyw (np. angażowanie dostawcy w minimalizowanie zapasów), przejrzystości dostępu do planów, eksploatacji systemów informatycznych i telekomunikacyjnych, transferu technologii i koncepcji zarządzania, wspólnych badań i prac projektowych.¹⁰

Integracja łańcucha dostaw w napotyka na liczne bariery. Charakterystyka każdej fazy w łańcuchu dostaw wskazuje na pewne cechy, utrudniające integrowanie, wspólne poszczególnych elementów łańcucha dostawczego :

• postrzeganie popytu jako zamówień od innych firm (popyt wtórny) lub prognozy

• przekonanie pracowników, iż eszelon dodaje wartość lub produkuje

• występowanie zakłóceń z powodu niesprawności maszyn, procesów, niewystarczającą jakością produktów lub ze względu na otoczenie, stanowiące kontekst danego procesu

• zjawiskiem opóźnienia w informowaniu, przepływach środków pieniężnych oraz rzeczy

• podejmowanie niezależnych, nieskoordynowanych decyzji

• gromadzenie informacji wspierających procesy decyzyjne

• formalnymi i nieformalnymi algorytmami używanymi w punktach podejmowania decyzji

• brakiem stabilności zasad podejmowania decyzji

1 M.Christopher: Logistyka i zarządzanie łańcuchem dostaw, op. cit., s.246.

2 I.Fechner: Strategia ECR w łańcuchu dostaw, logistyka.net.pl

3 I.Fechner: Usprawnienia przepłuwów w łańcuchu dostaw, logistyka.net.pl

4 S.Abt: Logistyka w teori i praktyce, AE w Poznaniu, Poznań 2001, s. 336.

5 M.Christopher: Logistyka i zarządzanie łańcuchem dostaw, PCDL, 2000, s.16.

6 J.Witkowski, T.Zioła: Procedury i efekty integracji łańcucha dostaw, logistyka.net.pl

7 B.Milewska, D.Milewski: Integracja partnerów w łańcuchu dostaw, logistyka.net.pl

8 opracowanie Pittiglio Rabin Todd & McGrath -PRTM Group, www.prtm.com

9 M.Zairi: Best pratice in supply chain management: the experience of the retail sector, European Journal of Innovation Management, nr 2/ 1998, s. 62.

10 M.Zairi: Best pratice in supply chain management: the experience of the retail sector, European Journal of Innovation Management, nr 2/ 1998, s. 63.